Kiedy Pocz膮tkuj膮cy my艣li, 偶e zjad艂 wszystkie rozumy. Model rozwoju kompetencji braci Dreyfus

Odpowiada nam na pytanie jak rozpozna膰 eksperta. Nowicjusz (ang. novice), kompetentny (competent), bieg艂y ( proficient), ekspert (expert) oraz mistrz (master).

Jak i do czego powsta艂 model rozwoju kompetencji braci Dreyfus? Kiedy i po co model rozwoju kompetencji zosta艂 opracowany?

Model rozwoju kompetencji braci Dreyfus zosta艂 opracowany w latach 70-80 na potrzeby nauki pilota偶u samolot贸w dla akademii si艂 powietrznych w USA. Drugim praktycznym zastosowaniem by艂y badania nad mo偶liwo艣ciami nauki sztucznej inteligencji do gry w szachy.

Model rozwoju kompetencji braci Dreyfus ma na celu:

  • jak ludzie opanowuj膮 kompetencj臋 zar贸wno podczas nauczania jak i praktyki
  • usprawnienia procesu nauczania
  • korporacje stosuj膮 go do oceny swoich pracownik贸w
  • pomaga ustali膰 na jakim poziomie kompetencje jest dana osoba, jakie posiada jeszcze braki i w kt贸rym kierunku powinno si臋 rozwija膰
  • zwi臋ksza poziom samo-艣wiadomo艣ci i umo偶liwienie racjonalnego dzia艂ania w celu podniesienia swoich w艂asnych umiej臋tno艣ci

Opiera si臋 na czterech podstawowych kategoriach:

  • wiedza, regu艂y i ich zastosowanie: usztywniona albo sytuacyjna
  • proces podejmowania decyzji: analiza albo intuicja
  • spojrzenie na dziedzin膮: ca艂o艣ciowe (holistyczne) albo podzielone fragmentaryczne
  • 艣wiadomo艣膰: monitoruj膮ca albo wch艂aniaj膮ca

Model ten jest cz臋sto stosowany do oceny kompetencji g艂ownie w bran偶y IT, kt贸ra przejawi艂a zawsze naturalne sk艂onno艣ci do porz膮dkowania wszelkich informacji. Nie inaczej jest wi臋c z modelem kompetencji. Ten model opisywany, przeze mnie w tym wpisie, jest tylko jednym z szerzej stosowanych, wszystkie opieraj膮 si臋 na podobnych zasadach. Jestem przekonany, 偶e teoria braci Dreyfus sprawdzi艂aby si臋 r贸wnie dobrze w zupe艂nie innych dziedzinach.

Pi臋膰 podstawowych typ贸w kompetencji

Nowicjusz (Pocz膮tkuj膮cy, 呕贸艂todzi贸b).

Dobrze, wi臋c jeste艣 ju偶 tym nowym w bran偶y, 偶贸艂todziobem. Pierwsze problemy jakie zaczynaj膮 Ci doskwiera膰 na samym pocz膮tku drogi, to zazwyczaj :

  • zbyt du偶a ilo艣膰 藕r贸de艂 z kt贸rych mo偶esz si臋 uczy膰, nie potrafisz ich weryfikowa膰
  • ka偶de z rozwi膮za艅 o kt贸rym czytasz wydaje Ci si臋 r贸wnie prawdopodobne.
  • masz tendencje do poszukiwania prostych, jednoznacznych regu艂, kt贸re najch臋tniej by艣 zacz膮艂 stosowa膰 w ka偶dej sytuacji.
  • nie masz poj臋cia kt贸re regu艂y b臋d膮 najlepsze, najlepiej je偶eli kto艣 inny Ci je wska偶e
  • nie dbasz o detale, bo nie wiesz kt贸re z nich s膮 istotne

Najcz臋艣ciej te偶 sam nie zdajesz sobie jeszcze sprawy jak wielu rzeczy jeszcze b臋dziesz si臋 musia艂 jeszcze nauczy膰. Mo偶e to dobrze, kto wie czy inaczej zdecydowa艂by艣 si臋 na ten krok 馃槈 Gdy poznasz jakie艣 regu艂y, starasz si臋 je stosowa膰 do wszystkiego, w ka偶dej sytuacji.

Jak uczy膰 osob臋 pocz膮tkuj膮c膮?

Jak uczy膰 osob臋 kt贸ra jest pocz膮tkuj膮ca? Przede wszystkim nie wdawaj si臋 w szczeg贸艂y. Gdy o czym艣 opowiadasz, nie staraj si臋 nawet stworzy膰 wi臋kszego obrazu ca艂o艣ci. Nie pokazuj mu licznych narz臋dzi, czy dziesi臋ciu r贸偶nych spos贸b na wykonanie jednego i tego samego zadania. Skoncentruj si臋 na jednym narz臋dziu, prostych regu艂ach, kt贸re mo偶na stosowa膰 niezale偶nie od okoliczno艣ci czy kontekstu, nast臋pnie rozpisz najlepiej krok po kroku w jaki spos贸b wykona膰 zadanie. Zbyt du偶a ilo艣膰 informacji b臋dzie demotywuj膮ca. Podstawy podstaw, kt贸rych jest na tyle du偶o, 偶e spokojnie mo偶esz si臋 na nich skupi膰.

Zaawansowany (ale nadal) Pocz膮tkuj膮cy,

Ma ju偶 pewne nabyte do艣wiadczenie. Znasz te偶 regu艂y i potrafi je stosowa膰 w praktyce. Regu艂y dzia艂aj膮 kiedy wykonujesz podobne do siebie zadania. Radzisz sobie stopniowo coraz lepiej. Zaczynasz dostrzega膰 偶e poznane regu艂y dzia艂aj膮 i si臋 sprawdzaj膮, ale tylko w wypadku gdy wykonujesz zadania bardzo do siebie zbli偶one. Zaczynasz sobie powoli u艣wiadamia膰, 偶e inne zadania wymagaj膮 zastosowania czasami zupe艂nie innych regu艂. Mimo to, dalej starasz si臋 stosowa膰 do poznanych zasad i pr贸bujesz dopasowywa膰 rozwi膮zania kt贸re znasz do ka偶dej napotkanej sytuacji.

To nie takie proste

Problem pojawia si臋 gdy musisz wykona膰 zupe艂nie nowe zadanie i nie jeste艣 w stanie do niego dobra膰 偶adnej regu艂y, kt贸r膮 ju偶 opanowa艂e艣. To frustruj膮ce, bo najcz臋艣ciej po prostu chcesz wykona膰 prac臋 w najprostszy mo偶liwy spos贸b.

Nie jeste艣 jeszcze w stanie spojrze膰 na dyscyplin臋 szerzej i oceni膰 kt贸re elementy maj膮 najwi臋ksze znaczenie, nie potrafisz oceni膰 kt贸re rozwi膮zanie jest lepsze. Wszystkie mo偶liwo艣ci wydaj膮 si臋 tak samo mo偶liwe i prawdopodobne.

Kiedy pocz膮tkuj膮cy my艣li, 偶e jest wymiataczem – Szczyt G艂upoty

Paradoksalnie, cz臋sto w tym punkcie nie jeste艣 w og贸le 艣wiadom tego, jak wielu rzeczy jeszcze nie wiesz.

Po pierwszych sukcesach potrafisz wpa艣膰 w samo zachwyt, mo偶e Ci si臋 wydawa膰, 偶e jeste艣 nowym guru, kt贸ry wszed艂 szturmem w now膮 dziedzin臋, opanowa艂 wszystkie umiej臋tno艣ci, zjad艂 wszystkie rozumy. Znasz kilka regu艂, kt贸re kilka razy si臋 sprawdzi艂y i jeste艣 艣wi臋cie przekonany, 偶e opanowa艂e艣 ju偶 ca艂膮 dost臋pn膮 wiedz臋 i 偶e to w艂a艣nie Twoje regu艂y s膮 lekarstwem na wszystkie bol膮czki innych. Nawet nie dopuszczasz do siebie mo偶liwo艣ci, 偶e mo偶esz si臋 myli膰. Nazywamy t膮 faz臋 tzw. szczytem g艂upoty. Nie wiesz, ile jeszcze nie wiesz. Masz tendencj臋 do przeceniania swoich umiej臋tno艣ci.

Jak uczy膰 osob臋 na poziomie Zaawansowany Pocz膮tkuj膮cy? (jeszcze t膮 sekcj臋 uzupe艂ni臋 馃槈 )

Kompetentny (Rzemie艣lnik)

No w ko艅cu idzie jak powinno…

Zaczynasz dostrzega膰, 偶e nie istnieje co艣 takiego jak regu艂y, kt贸re dzia艂aj膮 zawsze niezale偶nie od kontekstu i sytuacji. Dostrzegasz ju偶 pewne zale偶no艣ci i przyczyny, dlaczego dana regu艂a w jednym przypadku dzia艂a a w drugim odwrotnie. Szczeg贸艂y techniczne przestaj膮 ju偶 Ci doskwiera膰 a wszystko co sprawia艂o do tej pory problemu zaczyna i艣膰 g艂adko. Zaczynasz budowa膰 szersze schematy dzia艂ania a w Twoje czynno艣ci powoli wkrada si臋 rutyna.

Szerszy horyzont

Powoli widzisz te偶 szersz膮 perspektyw臋, wi臋ksz膮 cz臋艣膰 swojej dziedziny, ale nadal jest to tylko ma艂y skrawek ca艂o艣ci. Potrafi ju偶 rozwi膮za膰 ka偶dy problem z jakim si臋 spotka艂e艣 wcze艣niej, nawet je偶eli nie s膮 to identyczne przypadki. Tworzysz na tym etapie ju偶 w艂asne zasady i potrafisz weryfikujesz ich dzia艂anie. Gdy patrzysz na szerszy kontekst danej dziedziny, zaczynasz si臋 gubi膰, i masz problem z ocen膮 i odrzuceniem zb臋dnych informacji czy niepoprawnych rozwi膮za艅. Na tym etapie intuicja nie jest jeszcze wykszta艂cona. Je偶eli problem kt贸ry napotka艂e艣 ma nieodpowiednie rozwi膮zanie najcz臋艣ciej si臋 zorientujesz, ale nie od razu a dopiero do艣wiadczalnie po jego 艣wiadomej weryfikacji.

Czy warto si臋 jeszcze uczy膰 dalej?

Jako osoba kompetentna najcz臋艣ciej jeste艣 zadowolony ze swoich rozwi膮za艅 i nie jeste艣 w tym przekonaniu odosobniony bo inni r贸wnie偶 potrafi膮 doceni膰 Twoj膮 prac臋 i te偶 s膮 zadowoleni z Twoich rozwi膮za艅. Aby przej艣膰 na wy偶szy poziom nie wystarczy aby艣 tak jak do tej pory jedynie powtarza艂 czynno艣ci. Wielu rzemie艣lnik贸w zostaje ju偶 na tym poziomie i nie ma ochoty rozwija膰 si臋 dalej. Mo偶liwe s膮 tutaj przypadki, 偶e poziom rzemie艣lnika nie zwi臋ksza si臋 przez lata a co najwy偶ej troch臋 ewoluuje wraz z zmianami technologicznymi, cho膰 z pewnym op贸藕nieniem.

A mo偶e zajm臋 si臋 szkoleniem innych?

Osoba kompetentna na tym poziomie umiej臋tno艣ci mo偶e ju偶 zacz膮膰 uczy膰 nowicjuszy. Wy偶szy poziom kompetencji nie tylko nie b臋dzie tu wymagany, co mo偶e okaza膰 si臋 wr臋cz k艂opotliwy.

Rzemie艣lnicy mog膮 te偶 si臋 okaza膰 lepszym wyborem do wykonania stosunkowo prostych czy rutynowych zada艅 ni偶 Zaawansowani i Eksperci. Rzemie艣lnika proste zadania nie b臋d膮 nu偶y艂y, wykona je stosunkowo szybko i wed艂ug zam贸wienia a poziom kompetencji jaki posiada wystarczy.

Bieg艂y (Zaawansowany)

  • ma ju偶 dobry obraz dziedziny. Odpowiedzi potrafi dobiera膰 priorytet
  • na tym etapie zaczyna wykorzystywa膰 intuicje do rozwi膮zywania problem贸w
  • praktycznie od razu wyczuwa, 偶e co艣 jest nie tak, ale znalezienie problemu wymaga 艣wiadomego dzia艂ania
  • widzi przyczyn臋, potrafi oceni膰 jak r贸偶ne rozwi膮zania maj膮 si臋 do siebie
  • bardzo przydaje si臋 mu zewn臋trzna perspektywa, ceniy wymian臋 pogl膮d贸w z innymi
  • wyst臋puje u niego g艂贸d wiedzy i potrzeba wymiany do艣wiadcze艅 z innymi

Wej艣cie na ten poziom jest wymaga od Ciebie wysi艂ku intelektualnego. Samo powtarzanie zada艅 wielokrotnie, tak jak w przypadku poprzednich poziom贸w ju偶 nie wystarczy. Cz臋sto wi膮偶e si臋 to z oddaniem danej dziedzinie, poznaniem jej z szerszej perspektywy. Nie jeste艣 ju偶 zorientowany na cel, czy wykonanie jakiego艣 zadania, tylko na zrozumienie jego natury. Charakterystyczne dla tego poziomu jest, 偶e u艣wiadamiasz sobie jak wielu rzeczy nie wiesz. Wiem, 偶e nic nie wiem. Czasami czujesz si臋 wr臋cz przyt艂oczony ilo艣ci膮 wiedzy jaka jest w danej dziedzinie. Zaczynasz dostrzega膰 tzw. Holistyczny obraz, to jak inne dziedziny wp艂ywaj膮 na Twoj膮. Zbyt du偶e uproszczenia zaczynaj膮 Ci臋 irytowa膰. To w艂a艣nie na tym etapie najcz臋stsz膮 odpowiedzi膮 na pytanie zaczyna by膰 s艂ynne „To zale偶y”. Kolejn膮 charakterystyczn膮 dla tego etapu cech膮 jest g艂贸d wiedzy i ch臋膰 wymiany do艣wiadcze艅 z innymi, to w艂a艣nie na tym etapie najbardziej zale偶y Ci na odnalezieniu Ekspert贸w albo innych zaawansowanych. Jest to coraz trudniejsze zadanie, bo na ka偶dym kolejnym poziomie jest coraz mniej os贸b.

Bieg艂y, zaawansowany:

  • nie lubi uproszcze艅 i wymaga szerszego kontekstu aby dobrze dopasowa膰 rozwi膮zanie.
  • s膮 w stanie samodzielnie opracowa膰 rozwi膮zanie problemu kt贸ry jest dla nich nowy.
  • potrafi ignorowa膰 niepotrzebne detale i skupi膰 si臋 tylko na tych najwa偶niejszych.
  • potrafi prze艂o偶y膰 og贸lny model dzia艂ania na szczeg贸艂owe przypadki.

Ekspert (Mistrz)

  • posiada silnie wykszta艂con膮 intuicj臋
  • patrzy na dziedzin膮 ca艂o艣ciowo
  • ma du偶e rozeznanie, co w obr臋bie danej dziedziny jest mo偶liwe a co nie
  • 艂atwo wychodzi poza schematy
  • analizy problemu dokonuje niemal automatycznie
  • potrafi dokona膰 poprawnej analizy zupe艂nie nowej sytuacji

Na tym etapie zgromadzi艂e艣 ju偶 wi臋kszo艣膰 wiedzy z danej dziedziny ale nieustannie j膮 poszerzasz, szukaj膮c nowych 藕r贸de艂 inspiracji. Jest to moment w kt贸rym zaczynasz czerpa膰 informacj臋 z zupe艂nie innych ga艂臋zi wiedzy. Wszystko staje si臋 kontekstowe, regu艂y przestaj膮 istnie膰 i mie膰 jakiekolwiek znaczenie. Zaczynasz pos艂ugiwa膰 si臋 metaforami, da si臋 je interpretowa膰 na wiele sposob贸w, dlatego najlepiej opisuj膮 rozwi膮zanie problemu w Twojej dziedzinie. Nieustannie szukasz te偶 nowych rozwi膮za艅, nowych lepszych metod, kombinujesz co mo偶na by tu ulepszy膰 i poprawi膰. Najlepsze rozwi膮zania cz臋sto wybierasz intuicyjnie i cz臋sto nie jeste艣 nawet w stanie uzasadni膰, dlaczego dokona艂e艣 w艂a艣nie takiego wyboru.

  • grupa kilku najlepszych % os贸b ze swojej bran偶y
  • cz臋sto wiedz膮 intuicyjnie co nale偶y zrobi膰 i nie potrafi膮 nawet wyja艣ni膰 dlaczego podj臋li tak膮 decyzj臋.
  • nie pami臋taj jak to jest wiedzie膰 ma艂o, kl膮twa wiedzy przeszkadza mu przekazywaniu nowych informacji.
  • mo偶e si臋 zdarzy膰, 偶e nad banalnym zadaniem b臋dzie siedzia艂 dwa razy wi臋cej czasu, pr贸buj膮c znale藕膰 jakie艣 nowe rozwi膮zanie.

Podsumowuj膮c

Dlaczego uwa偶am 偶e warto korzysta膰 z modelu kompetencji?

Mimo 偶e ten model nie jest doskona艂y i zawiera te偶 tak zwany regu艂y absolutnie – kt贸re s膮 b艂臋dem typowym dla nowicjusza. 馃槈 To jednak jest przydatny zawiera wiele wskaz贸wek i podpowiedzi, w jaki spos贸b oceni膰 poziom zaawansowania zar贸wno sw贸j jak i innych.

Kiedy us艂ysza艂em pierwszy raz o sposobie oceny kompetencji i do艣wiadczenia przez model braci Dreyfus, bardzo mi to pomog艂o w kilku kwestiach praktycznych. Podam je tutaj jako przyk艂ad.

By艂em w stanie lepiej zrozumie膰, dlaczego tym wi臋cej umiem, tym mniej pewnie si臋 czuj臋.

Chodzi艂o tutaj o kwestie projektowania i wdra偶ania stron internetowych.

W pewnym momencie ca艂kowicie straci艂em pewno艣膰 siebie. Nie do ko艅ca zdawa艂em sobie sprawy dlaczego? Co si臋 tak w艂a艣ciwie sta艂o? Przecie偶 wiem i umiem zdecydowanie wi臋cej ni偶 umia艂em wcze艣niej. Moje rozwi膮zania klientom wystarcza艂y? Czy si臋 obecnie uwsteczniam? Zaczyna艂em si臋 powa偶nie zastanawia膰, czy to ja powinienem wykonywa膰 zlecenia dla klient贸w, czy nie ma kogo艣 kto by艂by ode mnie lepszym wyborem.

W艂a艣nie w takiej chwili, przypadkiem zapozna艂em si臋 z modelem kompetencji braci Dreyfus. Dzi臋ki temu u艣wiadomi艂em sobie, 偶e problem le偶y gdzie indziej. Ja si臋 rozwijam i dopiero niedawno zorientowa艂em si臋 jak wielu rzeczy jeszcze nie wiem. Problem by艂 spowodowany tylko tym, 偶e niedawno zacz膮艂em sobie u艣wiadamia膰 ogrom informacji jakie zawiera moja dziedzina.

Nie utkwisz ju偶 wi臋cej w miejscu zwanym Szczyt G艂upoty.

Pomog艂o mi to te偶 u艣wiadomi膰 sobie, 偶e kilka lat wcze艣niej sam do艣wiadczy艂em tego tak zwanego szczytu g艂upoty. Kiedy to by艂em 艣wi臋cie przekonany 偶e jestem w stanie zrobi膰 niemal dowoln膮 stron臋 o niesamowitej funkcjonalno艣ci.

Te rozmy艣lania doprowadzi艂y do tego 偶e po latach zapyta艂em jednego z moich znajomym, programist臋 kt贸rego ju偶 kilka lat temu ocenia艂em na poziom oko艂o ekspercki.
-s艂uchaj Kamil pami臋tasz jak ja zaczyna艂em robi膰 swoje strony w WordPressie?
– Jasne, 偶e pami臋tam. Przygl膮da艂em si臋 temu co wrzucasz na fejsa.
– Co wtedy o nich my艣la艂e艣? Tylko tak szczerze bez 偶adnego s艂odzenia.
– 呕e robisz straszne g贸wno, strony z gotowych szablon贸w kt贸re nie s膮 w og贸le zoptymalizowane. Nawet si臋 troch臋 z kumplami z ciebie na艣miewali艣my.

Powiem ci 偶e jestem mu wdzi臋czny, za to, 偶e od razu, te kilka lat temu do mnie z tym tekstem nie wyjecha艂 i nie pr贸bowa艂 wtedy mnie u艣wiadomi膰. Na pewno nie by艂bym gotowy na taki cios, przypomina艂oby mi to wtedy walni臋cie obuchem. Jest bardzo prawdopodobne 偶e rzuci艂bym to w pizdu i si臋 za艂ama艂, albo w艂膮czy艂 jak膮艣 blokad臋 i nikomu ju偶 nie pokazywa艂 swoich projekt贸w.

No dobrze, ale czy szczero艣膰 nie jest ju偶 lepsza? Przecie偶 to oszcz臋dzi艂oby Ci tych wszystkich przysz艂ych upokorze艅?

No w艂a艣nie, to nie do ko艅ca tak dzia艂a. Moje strony faktycznie by艂y postawione z gotowych szablon贸w, kt贸re graficznie wygl膮da艂y 艂adnie . Na 偶adne inne kwestie nie zwraca艂em po prostu uwagi. To nie wygl膮da艂o tak, 偶e na pierwszy rzut oka mo偶na by艂o zobaczy膰, 偶e to fuszerka. Klienci cz臋sto byli bardzo zadowoleni z projekt贸w kt贸re im pokazywa艂em. Co dodatkowo mnie utwierdza艂o w przekonaniu, 偶e robi臋 艣wietn膮 robot臋. 呕e szturmem wdar艂em si臋 na rynek, zjad艂em wszystkie rozumy i teraz czeka mnie tylko rozw贸j rozw贸j i rozw贸j…,

Co mnie wyprowadzi艂o z tego stanu szczytu g艂upoty? To jak moje strony zacz臋艂y si臋 rozsypywa膰, jak domki z kart, a ja nie bardzo wiedzia艂em dlaczego tak si臋 dzieje. Niekt贸re z艂e decyzje, u偶ycie z艂ych narz臋dzi, zaci膮ganie tzw. d艂ugu technologicznego nie wychodzi od razu, czasami ten proces rozk艂adu trwa d艂ugie miesi膮ce a nawet lata.

Pozwala lepiej zrozumie膰, czego oczekuj膮 od Ciebie i w jaki spos贸b mo偶esz pom贸c osobom na r贸偶nych sposobach kompetencji.

No i ostatni przyk艂ad z zastosowa艅 praktycznych.

Model rozwoju kompetencji i oceny poziomu doprowadzi艂 do tego, 偶e zmieni艂em spos贸b w jaki prowadz臋 szkolenia dla nowicjuszy.

  1. Od pocz膮tku skupiam si臋 na podstawach,
  2. Najpierw dobieram odpowiedni cel szkolenia, oraz ustalam zadanie jakie mamy do wykonania.
  3. Nast臋pnie wskazuje kilka prostych i zarazem do艣膰 sztywnych regu艂. Szukam tego typu rozwi膮za艅 kt贸re s膮 mo偶liwie jak najbardziej uniwersalne.
  4. Dobieram do tego proste mo偶liwie nieskomplikowane narz臋dzia. Nie przedstawiam zalet i wad innych narz臋dzi, nie pozostawiam te偶 nowicjuszowi wyboru. To nie jest jeszcze ten etap.
  5. Pami臋tam te偶 o tym, aby nowicjuszowi wspomnie膰 kilka razy, 偶e to co teraz robimy, da si臋 zrobi膰 zupe艂nie inn膮 metod膮, 偶e da si臋 to zrobi膰 zupe艂nie inaczej. Jedynie wspominam, nie pokazuje tego, bo to nie jest jeszcze czas na t膮 lekcj臋.
  6. Pami臋tam, 偶e to co dla mnie jest ju偶 oczywiste i intuicyjne, dla nowicjusza jest nowe i skomplikowane. Daje mu czas na zrozumienie i przeklinanie.
  7. Wiedz臋 wprowadzam stopniowo, ma艂ymi porcjami.
  8. Nie wytykam nowicjuszom wszystkich b艂臋d贸w od razu, bo to mog艂a by by膰 naprawd臋 d艂uga lista. Rozwi膮zujemy b艂臋dy zgodnie z hierarchi膮 ich wa偶no艣ci. Zaczynamy od poprawy w najwa偶niejszych aspektach, i potem stopniowo rozwi膮zujemy te o mniejszym priorytecie.
Subskrybuj!
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments